فریتس کورتنر
Kortner, Fritz
بازیگر (1892، وین - اتریش؛ 1970)
با نام فریتس ناتان کون به دنیا آمد. تحصیلاتش را در آکادمی موسیقی و هنرهای دراماتیک وین به پایان برد. فعالیت های بازیگری را با اجرای نقش در تآترهای مانهایم و هامبورگ آغاز کرد. در سال 1911 به گرو تآتری ماکس راینهارت در برلین پیوست. پس از جنگ جهانی اول، به عنوان بازیگر / کارگردان در صحنه ی تآترهای برلین به شهرت رسید و به خاطر کارگردانی و اجرای غیرمتعارف آثار کلاسیک در اروپا به چهره ای مشهور بدل شد. هم زمان، دورانی موفقیت آمیز را در سینمای آلمان آغاز کرد علاوه بر بازیگری، گاه به کارگردانی نیز می پرداخت. در 1933، با به قدرت رسیدن نازی ها، از آلمان گریخت و پس از اقامت در شهرهای وین، پراگ و لندن، در 1938 به امریکا پناهنده شد. پس از ورود به نیویورک، دو نمایش نامه برای برودوی نوشت. یکی از آن ها را خود کارگردانی کرد، و سپس به عنوان فیلم نامه نویس و بازیگر نقش های دوم به هالیوود راه یافت. با پایان جنگ جهانی دوم، در 1947 به آلمان بازگشت و بار دیگر موقعیت برتر خود را در سال های پیش از جنگ بازیافت. همسرش یوهانا هوفر، بازیگر بود. بر اثر ابتلا به سرطان خون درگذشت.
کورتنر، مثل دیگر بازیگران بزرگ معاصرش، کنراد فایت و امیل یانینگس، در طول سال های پیش و پس از جنگ جهانی اول با گروه ماکس راینهارت عجین شده بود و همانند آنان جزو بازیگران برتر سینمای آلمان به شمار می آمد. دوران طولانی زندگی او این فرصت را برایش فراهم کرد که در سال های پس از جنگ جهانی دوم نیز به فعالیت ادامه دهد و بر روی صحنه های تآتر آلمانی زبان، شخصیت جلودار و جنجال برانگیزش را هم چنان حفظ کند. بازی های او، در فیلم های اکسپرسیونیستی دهه ی 1920 طیف گسترده ای را شامل می شد و توانایی آن را داشت تا شخصیت هایی مثل «دکتر شون» در جعبه ی پاندورا، «بتهوون»، «دمیتری کارامازوف»، و «دریفوس» را به تصویر بکشد. پس از ترک آلمان، به لندن نیز سفر کرد، اما سینمای انگلستان توانایی های او را نادیده گرفت و فقط شانس این را یافت تا در فیلم های کم ارزشی مثل عبدل ملعون بازی کند. اما در ایالات متحد بخت بیش تری با او یار بود و توانست به برودوی و هالیوود راه یابد.
از فیلم ها (به عنوان بازیگر):
1918 - گرگور مارولد (+ ک.)؛ 1919 - الزه فون ارلنهوف (+ ک.)؛ 1920 - برادران کارامازوف (بوچووتسکی و ک. فرولیخ)، شیاطین (مورنا)، کاترین کبیر (شونتسل)، حریق جهانی (گاد)، شب ملکه ایزابو (وینه)؛ 1921 - دانتون (بوچووتسکی)، پلکان پشتی (یسنر)، توطئه ی جنووا (لنی)؛ 1922 - پتر کبیر (بوچووتسکی)، لوییزه میلرین / توطئه و عشق (ک. فرولیخ)، سایه های شوم (روبیسون)؛ 1924 - دست های اورلاک (وینه)؛ 1926 - اجاز می دهید ساکت باشیم؟ (آزوالد)؛ 1927 - بتهوون (لوونشتاین)، ماتا هاری (فِهِر)، آخرین شب (ساندبرگ)؛ 1928 - جعبه ی پاندورا (پابست)؛ 1929 - آتلانتیک (دوپون)، زن و مرد یک دیگر را می بینند (برنهارت)، کشتی مردان گم شده (م. تورنور)؛ 1930 - دیگری (وینه)، دریفوس (آزوالد)، آدم های در قفس (دوپون)؛ 1931 - دانتون (برنهارت)، گناه کار باصداقت (فقط ک. ، هف)؛ 1934 - دعای شام گاهی (و. ساویل)؛ 1935 - عبدل ملعون (گرونه)؛ 1936 - خطر نیمه شب (س. هیل)؛ 1944 - دارودسته ی هیتلر (فارو)؛ 1945 - جایی در شب (منکه ویتس)؛ 1946 - لبه ی تیغ (گلدینگ)، همسر مونته کریستو (اولمر)؛ 1948 - قطار سریع السیر برلین (ژ، تورنور)، دور باطل (و. لی وایلدر)؛ 1950 - مؤخره (کوتنر)؛ 1952 - ریش آبی (کریستیان - ژاک)؛ 1955 - شهر پُر از اسرار (فقط ک. ، هف)، سارایوو (فقط ک.)؛ 1960 - فرستادن لیزیر تراتا (فقط ک.).
